0. Odchodzą wojskowi (1984 - 1985)
1. José Sarney (III/1985 -III/1990)
2a. Fernando Collor de Mello (1989, wybory)
2b. Fernando Collor de Mello (III/1990 - X/1992)
3. Itamar Franco (X/1992 - XII/1994)
4. Fernando Henrique Cardoso (I/1995 - XII/2002)

1. José Sarney

On wcale nie nazywał się Sarney. Przynajmniej na
początku. To niedopuszczalny zwyczaj, by czepiać się
ludzi o ich nazwiska, przecież ich sobie nie wybrali.
Ale jeśli wybrali to całkiem inna sprawa i czasami
może rzucić ciekawe światło na osobowość. Szczególnie
gdy chodzi o prezydenta sporego kraju.

José Ribamar Ferreira de Araújo Costa przemienił się
w José Sarney przy jakichś wyborach. Nie jest istotne
czy anegdota o Sir Ney, dla którego jego dziadek miał
pracować, jest prawdziwa (a jeśli mierzyć to ilością
powtórzeń historyjki, to jest w 200% prawdziwa), ale
ważne jest, że Sarney brzmi tu dobrze, bo obco. Dla
feudała z zacofanego stanu Maranhão, mającego ambicje
polityczne i literackie, opakowanie to zawartość lub
nawet więcej. Costa to jedno z trzech najczęściej
spotykanych tu nazwisk. Sarney to wielki świat.

26-letni Sarney wdał się w politykę jako suplente,
zastępca. Suplente to tutejszy wynalazek demokracji
dokładowej. Kto chce być politykiem dokłada się do
koszyczka partii politycznej i przy wyborach partia
go wpisuje jako zastępcę. Głosuje się na kandydatów,
a wybiera się zastępców, bo jeśli kandydat został
posłem federalnym a jego przyjaciel gubernatorem
stanu, to gubernator mianuje posła sekretarzem (czyli
ministrem stanowym) i zastępca zostaje posłem. Nie
ma co mówić tu o opcjach politycznych, w stanach
feudalnych czyli w całym Nordeste można było należeć
albo do skrajnej prawicy A albo skrajnej prawicy B.
Należąc do jednej z nich i popierając rządy
rozwijał swój dorobek literacki i polityczny José
Sarney. Nie padło żadne oskarżenie, by zaniedbywał
interesy rodzinne. Nawiasem, współczesny feudalizm
to taka formacja polityczno-gospodarcza, którą można
krytykować do woli (przecież jest demokracja), tylko
trzeba wtedy umrzeć z głodu, bo pracy krytyk nie
znajdzie.

Gdy wojskowi dojrzewali do przekazania skarbca (czyli
stumiliardowego długu w dolarach) cywilom, stało
się jasne, że odłam B a nie A skrajnej prawicy będzie
poparty przez wojskowych i Sarney odkrył w sobie
tendencje centro-demokratyczne i przywiązał się do
Tancredo Neves. A taki tłum polityków ze skrajnej
prawicy A do centrum za sobą przeciągnął, że został
kandydatem na wiceprezydenta u Tancredo.

I żyłby sobie jak zawsze, królując w swojej prowincji
daleko od Brasílii i mając pałac wiceprezydencki na
lansowanie swoich tomików prozy gdyby parę godzin
przed ceremonią zaprzysiężenia na prezydenta choroba
Tancredo nie zwyciężyła upartego polityka. I takiego
kryzysu konstytucyjnego chyba świat jeszcze nie znał,
bo prawo nie przewidziało możliwości zaprzysiężenia na
prezydenta kogoś innego niż zwycieskiego kandydata,
a jego kompan powinien stać się wice i gdyby prezydent
odszedł choć na dzień od steru, wice zostawałby sam
sternikiem. A w dodatku cała dominująca już scenę
polityczną grupa zwana lewicą (czyli ludzie z prawicy
ale bliżej centrum niż wojskowych) nie po to wybrała
jednego ze swoich, żeby mieć za prezydenta skrajną
prawicę A. Ale jakoś w parę nocnych godzin wedle
najlepszych tradycji demokracji spiskowej ułagodzili
się i na prezydenta z rana dyplomowali José Sarney'a
a Tancredo przez ponad miesiąc dogorywał w szpitalu,
gdzie fotografowano go w uśmiechu i w podomce.

Po latach okazało się, że paraliż całego życia
gospodarczego kraju (przecież ani ministrów nie było
jak obsadzić porządnie, bo co to będzie gdy Tancredo
wróci) tak zmiesmaczył pewnych przemysłowców, że
sugerowali Sarney'owi, że powinien otruć Tancredo
w szpitalu. Trzeba oddać hołd Sarney'owi, że podobnym
pomysłom, choć patriotycznym, nie dał poparcia.

Potem nastąpiła najbardziej niewiarogodna transmisja
tv z całego XX wieku. Z cmentarza w São João del Rey
dnia 24/V/1985 we wszystkich programach nieruchoma
kamera prawie przez godzinę pokazywała jak metodyczny
grabarz wypełnia zaprawą szczeliny w grobie Tancredo.
Ruszająca się na pierwszym planie kielnia grabarza
została odkupiona później od niego za olbrzymią sumę
przez kolekcjonera. Słusznie, nie było na świecie
drugiej kielni co by miała taki staż w tv. Nie tylko
kielnia zrobiła karierę: rzecznik prasowy Tancredo,
głębokim basem sączący narodowi optymistyczną bajkę
o coraz lepszym stanie zdrowia pacjenta, stał się
tak znany, że został gubernatorem ważnego stanu.

Po 9 miesiącach bałaganu rząd stał się popularny, bo
Sarney zaakceptował plan ekonomiczny ministra Dilsona
Funaro. Brazylia wyszła z hiperinflacji, dziedzictwa
dyktatury. Plan miał parę sensownych momentów, choć
jego główną zaletą było zamrożenie cen. (Powszechnie
znane zjawisko: gdy życie ekonomiczne jest nie do
zniesienia, rząd ustala, że teraz nic się nie zmieni
i prawie wszyscy z radością stwierdzają, że jest
świetnie.) Lud wiedział, czyją zasługą był plan i gdyby
były wówczas wybory, Funaro mógłby zostać prezydentem
czy królem czy czymkolwiek. Ale po pierwsze miał raka
a po drugie Sarney zaczął wprowadzać do planu wyjątki
i poprawki, które przekierowały wiele miliardów
dolarów tam, dokąd tego chciał i do dziś Brazylia
za to płaci. Część tych pieniędzy kupiła prezydentowi
poprawkę konstytucyjną, która przedłużyła jego służbę
na prezydencji dla ludu z 4 do 5 lat. Jego dalsze
działania były tak okropne, że przygotowały drogę dla
następnego kandydata, którym był Jasiu Nikt, ale o nim
będzie w następnym odcinku. Ale samemu sobie zdołał
urządzić życie, bo później wybrał się na senatora (choć
w jeszcze pośledniejszym stanie) i na nieśmiertelnego
czyli członka Brazylijskiej Akademii Literatury. A nawet
robił przymiarki dla swojej córki w roli prezydentki.

Aby nie rozdymać tego urywka, o żałosnej roli, którą
odegrał tam niejaki Osmar Marczinski opowiem kiedyś
indziej. Chodzi o zdumiewającą metamorfozę kanara
w bohatera, ale Brazylia jest magicznym krajem, więc
nic tu nie powinno zdumiewać.

cdn